ΘΕΩΝΗ ΚΟΤΙΝΗ ΜΠΑΜΙΕΣ από Androniki Masaouti
ΣΗΜΕΡΑ στο μεσημεριανό ἔχουνε μπάμιες. Δεν τοῦ ἀρέσανε
ποτέ. Σκαλίζει τό πιάτο ξεφλουδίζοντας με το πιρούνι τὴ σάρκα, ἀποκαλύπτει
τὰ σπόρια γυμνά. Μέσα σαρδόνια ὀδοντοστοιχία, σὰν τὴ γκριμάτσα
τῆς συνάθροισης γύρω ἀπὸ τὸ τραπέζι. Σκυθρωποί, μαλωμένοι ἢ ἕτοιμοι
νὰ μαλώσουν σὲ λίγο, μάνα πατέρας παιδιά.
Λαδερὲς μὲ φρέσκια ντομάτα,
κόκκινη ὅπως ἡ αἱματοχυσία γύρω ἀπ’ τὸ στρωμένο τραπέζι. Πράγματι,
δεσμοὶ αἵματος. Τόσο ποὺ σοῦ ’ρχεται νὰ πάρεις τὸ μαχαίρι τοῦ ψωμιοῦ
καὶ νὰ διαρρήξεις ὅλα ἐτοῦτα τὰ δεσμά, νὰ τὸ βυθίσεις στὴν καρδιὰ αὐτοῦ
τοῦ λάκκου ποὺ εἶναι γεμάτος γεύματα κυριακάτικα καὶ αἰτιάσεις καὶ
παράπονα καὶ ξεχασμένες τώρα ἤδη ἐκδρομὲς στὴ θάλασσα.
Ἡ μάνα του τὶς φτιάχνει μὲ κοτόπουλο.
Ἀνάμεσα στὰ ξεδοντιάρικα οὖλα τοῦ λαχανικοῦ ἡ μυρωδιὰ ἐκείνη.
Σφαγμένου ζώου ὅπως τῆς μάνας του τὰ μάτια, ὅταν γιὰ ὅλα μετανιώνει,
σὰν τοῦ πατέρα του τὰ μάτια, ὅταν στριμώχνεται νὰ ἀρθρώσει κάποια ἀλήθεια.
Ὅπως τὰ μάτια τὰ δικά του, ὅταν σηκώνει τὸ κεφάλι ἀπὸ τὸ πιάτο νὰ ἀπαντήσει
γιατί δὲν τοῦ ἀρέσει τὸ φαΐ, τί διάβολος τὸν πιάνει κάθε μέρα καὶ δὲν
μιλάει κι ὅλο θυμώνει καὶ κλειδώνεται.
Σκαλίζει ἀμίλητος τὶς μπάμιες.
Μέσα ὄχι δόντια μὰ σπυριά, πολλὰ πολλὰ σπυριά, ὅπως ἐκεῖνα ποὺ στὰ δώδεκα
τοῦ αὐλάκωναν τὸ πρόσωπο, κι ὅποτε γύριζε νὰ δεῖ κατὰ τὸν κόσμο, ἄνθιζαν
σὰν ντροπὴ ποὺ ἀδέξιος ὑπῆρχε. Μπάμιες ὅπως ἡ γλίτσα τῆς στοργῆς
ποὺ γιὰ νὰ σοῦ δοθεῖ, πρέπει νὰ καταπιεῖς ὅλο τὸ σάλιο τῆς ὑποταγῆς,
τῆς ἐνοχῆς ποὺ εἶσαι ἐσὺ καὶ δὲν τοὺς μοιάζεις, ποὺ θὲς ἀλλοῦ νὰ πᾶς, νὰ
εἶσαι γυμνὸς καὶ νὰ πεινᾶς δική σου πείνα. Μπάμιες, κουμπωμένος καρπὸς
τοῦ θυμοῦ ποὺ δὲν ὡριμάζει μὰ σαπίζει σὲ μαλακὴ γλοιώδη αὐτολύπηση.
ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1ης ΄διδακτικής ώρας ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ (ατομικές, κατ’ επιλογήν)
Επιλέξτε μία (1) από τις παρακάτω εργασίες και τη δουλεύουν στο σπίτι ατομικά.
Οι εργασίες θα αναρτηθούν το padlet του μαθήματος και θα σχολιαστούν σε επόμενη διδακτική ώρα.
Α. Τώρα που ξέρεις τα χαρακτηριστικά ενός μικροαφηγήματος, να γράψεις ένα δικό σου μικροδιήγημα 100 – 150 λέξεων με στόχο να αναδείξεις τα συναισθήματα που υπάρχουν στους εφήβους (π.χ θυμός, απογοήτευση, ανασφάλεια, κυκλοθυμία, ενθουσιασμός, παρορμητικότητα…).
• Να περιέχει υποχρεωτικά:
1–2 πρόσωπα
1 χώρο
1 βασικό περιστατικό
περιορισμένο χρόνο
ένα διάλογο ή μία πολύ σύντομη αναδρομή
τίτλο
η τελευταία πρόταση να αφήνει κάτι στον αναγνώστη
• Θα σε βοηθήσει ο παρακάτω δεκάλογος για να φτιάξεις το σκελετό της ιστορίας σου (αλλά και να αναγνωρίζεις μικροδιηγήματα, όταν τα συναντάς):
1. Ποιο είναι το βασικό περιστατικό;
2. Ποιος είναι ο κεντρικός ήρωας;
3. Ποιος είναι ο αφηγητής;
4. Πού και πότε εκτυλίσσεται η δράση;
5. Ποια στοιχεία παραλείπονται;
6. Τι υπονοείται χωρίς να λέγεται;
7. Υπάρχει ανατροπή στο τέλος;
8. Είναι το τέλος κλειστό ή ανοιχτό;
9. Ποια λέξη/φράση/λεπτομέρεια αποκτά ιδιαίτερο βάρος;
10. Ποιο είναι το βασικό θέμα ή μήνυμα και πώς συνδέεται με τον αναγνώστη;
Bonus άσκηση!
Αν θέλεις να ασκηθείς περισσότερο στη μικρή φόρμα, δοκίμασε, αφού γράψεις το μικροδιήγημά σου, να κόψεις 30 λέξεις, χωρίς να χαθεί το βασικό νόημα (δηλαδή από 150 λέξεις να γίνει 120). Στη συνέχεια κόψε άλλες 20 λέξεις και αντικατάστησε μία εξήγηση με έναν υπαινιγμό, ώστε το κείμενο να γίνει τελικά 100 λέξεις.
Στόχος της άσκησης: Να καταλάβεις ότι η μικρή έκταση δεν είναι ο στόχος αλλά αποτέλεσμα επιλογών, περικοπών και οικονομίας.
Τέλος, απάντησε σύντομα στην ερώτηση: «Τι ήταν πιο δύσκολο: να γράψεις ή να κόψεις; Γιατί;»
Μου ήταν πιο δύσκολο να ___________________________________,γιατί____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Στόχος τελευταίας ερώτησης: Να αντιληφθείς ότι στο μικροδιήγημα η δυσκολία δεν βρίσκεται μόνο στο να πεις μια ιστορία με λίγες λέξεις, αλλά στο να επιλέξεις ποιες λέξεις αξίζει να μείνουν.
Β.
Σου δίδεται το παρακάτω απόσπασμα από το διήγημα του Θανάση Δ. Σταμούλη «ΧΕΡΤΣΕΝΣΤΑΤ»*
1. Να συμπυκνώσεις το απόσπασμα σε 50-70 λέξεις, αξιοποιώντας όσα έμαθες από τις «Μπάμιες» για τη συμπύκνωση και την υπαινικτικότητα.
Προσπάθησε:
• να κρατήσεις μόνο τις σημαντικότερες πληροφορίες,
• να αποφύγεις περιττές λεπτομέρειες,
• να αποδώσεις τα βασικά συναισθήματα και την εξέλιξη,
• να αφήσεις ορισμένα στοιχεία να υπονοούνται αντί να εξηγούνται.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δεν χρειάζεται να γράψεις όλα όσα λέει το απόσπασμα. Κράτα μόνο όσα είναι απαραίτητα για να καταλάβουμε την ιστορία και το βασικό συναίσθημα.
«…Ένα καλοκαιριάτικο μεσημέρι, στο πάρκο με τη λίμνη, γνώρισα μια Πολωνέζα γύρω στα πενήντα. Καθόταν σε ένα παγκάκι και έτρωγε ηλιόσπορο. Τα μαλλιά της ήταν ξανθά, κουρεμένα κοντά και μια φράντζα έπεφτε στο μέτωπό της σαν λειρί κότας. Και με τα χείλη τσιμπολογούσε τα δάχτυλά της. Κάθισα δίπλα της. Μόλις με είδε άνοιξε την παλάμη της και μου προσέφερε μερικά σπόρια. Ούτε εγώ ούτε εκείνη νιώσαμε παράξενα. Σαν να είχαμε ανάγκη αυτή τη συνάντηση.
Έβαλα στο στόμα λίγο ηλιόσπορο και η Πολωνέζα άρχισε να μιλά· στο δικό της στόμα οι λέξεις δεν ακούγονταν σαν σύρμα, αλλά σαν πέτρα που σπάει. Είπε πως όταν ήταν στην ηλικία μου είχε φύγει και εκείνη από τον τόπο της, πως πίστευε πως αν έφευγε από τον τόπο της, η φτώχεια δεν θα την ακολουθούσε, πως έφτασε στο Φρέμντενστατ*2 γεμάτη ελπίδες, πως γνώρισε έναν άλλον Πολωνό και παντρεύτηκαν και έκαναν μια κόρη. Μετά είπε πως ο άντρας της την παράτησε με το παιδί και έφυγε για αλλού, πως το παιδί μεγάλωσε και έγινε γυναίκα, πως όταν το παιδί έγινε γυναίκα έφυγε και πως αυτή έμεινε το ίδιο ξένη σε αυτόν τον τόπο, όπως ήταν πριν από τριάντα χρόνια…»
*1 Χέρτσενστατ = πόλη της καρδιάς (γερμανικά)
*2 Φρέμντενστατ = η πόλη των ξένων (γερμανικά)
Γ. Να λύσεις το παρακάτω σταυρόλεξο, που θα το βρεις στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση, που περιέχει όρους που σχετίζονται με το μικροδιήγημα και τα χαρακτηριστικά του.
[Τοποθέτησε τις λέξεις: συντομία, υπαινιγμοί, συμπύκνωση, οικονομία, σύμβολα, μεταφορές, παρομοιώσεις, εικόνες, αντιθέσεις, αποσιωπήσεις]
ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ
ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ
3. Σχήμα λόγου με το οποίο παρουσιάζονται δύο πρόσωπα, καταστάσεις ή ιδέες ως αντίθετες
4. Σχήματα λόγου στα οποία γίνεται σύγκριση δύο πραγμάτων με τη χρήση λέξεων όπως «σαν», «όπως», «μοιάζει»
5. Η χρήση λίγων λέξεων και περιορισμένης έκτασης
6. Λέξεις ή φράσεις που δεν δηλώνουν άμεσα κάτι, αλλά αφήνουν τον αναγνώστη να το συμπεράνει
7. Αντικείμενα, πρόσωπα ή στοιχεία που αποκτούν ένα βαθύτερο, πέρα από το κυριολεκτικό, νόημα
8. Λεκτικές αποτυπώσεις που δημιουργούν στον αναγνώστη μια νοητή παράσταση, σαν να «βλέπει» αυτό που περιγράφεται.
ΚΑΘΕΤΑ
1. Η παράλειψη μιας λέξης, φράσης ή πληροφορίας, ώστε ο αναγνώστης να συμπληρώσει μόνος του το νόημα.
2. Η χρήση μόνο των απαραίτητων στοιχείων, χωρίς περιττές πληροφορίες ή λεπτομέρειες
4. Σχήματα λόγου στα οποία μια έννοια παρουσιάζεται μέσα από μια άλλη, χωρίς να χρησιμοποιείται η λέξη «σαν»
5. Η παρουσίαση πολλών νοημάτων, γεγονότων ή πληροφοριών μέσα σε μικρή έκταση
ΕΡΓΑΣΙΕΣ 2ης ΄διδακτικής ώρας ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ (ατομικές, κατ’ επιλογήν)
Επιλέξτε μία (1) από τις παρακάτω εργασίες και τη δουλεύουν στο σπίτι ατομικά.
Οι εργασίες θα αναρτηθούν το padlet του μαθήματος και θα σχολιαστούν σε επόμενη διδακτική ώρα.
1η ΕΡΓΑΣΙΑ
Φαντάσου ότι είσαι ο ήρωας του κειμένου. Είναι το βράδυ μετά το οικογενειακό τραπέζι. Γράψε στο ημερολόγιό σου τι συνέβη και τι αισθάνεσαι. (100 περίπου λέξεις)
Μπορείς να χρησιμοποιήσεις τις φράσεις:
Σήμερα... / Θύμωσα γιατί... / Δεν είπα τίποτα γιατί... / Αυτό που πραγματικά θα ήθελα...
2η ΕΡΓΑΣΙΑ
Φαντάσου ότι είσαι η μητέρα ή ο πατέρας της οικογένειας και βλέπεις το γιο σου να κάθεται ανόρεχτα στο τραπέζι και να «σκαλίζει» αμίλητος το πιάτο με τις μπάμιες, χωρίς να τρώει. Κατάγραψε τις σκέψεις σου εκείνη τη στιγμή σε 80 – 100 λέξεις.
3η ΕΡΓΑΣΙΑ
Φαντάσου ότι είσαι ο συγγραφέας του κειμένου και αποφασίζεις να αλλάξεις το τέλος του μικροδιηγήματος. Γράψε, λοιπόν, ένα δικό σου τέλος 80–100 λέξεων.
Μπορείς να επιλέξεις:
• ο ήρωας να μιλήσει,
• να φύγει από το τραπέζι,
• να αντιμετωπίσει την οικογένειά του,
• να συμφιλιωθεί,
• να παραμείνει σιωπηλός,
• ή να δημιουργήσεις ένα εντελώς διαφορετικό τέλος.
4η ΕΡΓΑΣΙΑ
«Φαντάσου ότι είσαι ένας άνθρωπος που γνωρίζει τον ήρωα και έχει καταλάβει όσα βιώνει. Του γράφεις ένα σύντομο γράμμα.»
Σε 120–150 λέξεις:
• αναγνωρίζεις το πρόβλημά του,
• σχολιάζεις τον θυμό του,
• του προτείνεις έναν τρόπο να αντιμετωπίσει την κατάσταση
Βοηθητικό υλικό που μπορούν να χρησιμοποιήσουν κυρίως μαθητές που δυσκολεύονται να γράψουν:
Αγαπημένε φίλε,
Καταλαβαίνω ότι νιώθεις ______________________________ επειδή _____________________________.
Ωστόσο,
πιστεύω ότι ____________________.
Σου προτείνω__________________________
________________________________________________________________, γιατί
________________________________________________________________.
Εναλλακτικά:
Φαντάσου έναν διάλογο μεταξύ «θυμού» και «λογικής», ο οποίος μπορεί π.χ να ξεκινά έτσι:
Θυμός: Δεν με καταλαβαίνει κανείς!
Λογική: Τότε μίλησέ τους.
Θυμός: Δεν θέλω να μιλήσω.
Λογική: Τότε πώς θα αλλάξει κάτι;
Συνέχισε προσθέτοντας 8 – 10 ακόμη «ατάκες».
5η ΕΡΓΑΣΙΑ
Γράψε ένα μικροδιήγημα 100–150 λέξεων με θέμα ένα οικογενειακό τραπέζι.
Υποχρεωτικά να υπάρχει:
• ένα αντικείμενο ή φαγητό που λειτουργεί ως σύμβολο,
• ένας διάλογος,
• μία αντίθεση,
• ένα συναίσθημα που δεν κατονομάζεται άμεσα.
Πρόκληση:
Μην χρησιμοποιήσετε τις λέξεις «θυμός», «λύπη», «αγάπη» ή «φόβος». Δείξτε τα συναισθήματα μέσα από τις πράξεις και τα λόγια των προσώπων.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ/ΔΙΑΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ
1. «Μία φράση – μία εικόνα»
Σας δίδονται οι πολύ χαρακτηριστικές φράσεις του κειμένου:
• «και δεν μιλάει κι ὅλο θυμώνει και κλειδώνεται».
• «Μπάμιες, κουμπωμένος καρπός τοῦ θυμοῦ που δεν ὡριμάζει μα σαπίζει»
Να δημιουργήσετε μια εικόνα, ζωγραφιά, φωτογραφικό κολάζ ή ψηφιακή σύνθεση που να αποδίδει τη φράση (μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ψηφιακές εφαρμογές, όπως π.x το camva)
Στη συνέχεια εξηγήστε σε 2–3 προτάσεις πώς η εικόνα σας αποδίδει το νόημα της φράσης.
2. «Τι σκέφτεται ο ήρωας;»
Σας δίδεται το παρακάτω σκίτσο του ήρωα στο τραπέζι και ένα μεγάλο σύννεφο σκέψης.
Σημειώστε μέσα στο σύννεφο τι σκέφτεται ενώ δεν μιλάει;
Μπορείτε να γράψετε ακόμη και μεμονωμένες λέξεις (π. χ: θυμός – αδικία – οικογένεια – φυγή – παρελθόν – ασφυξία – σιωπή – ελευθερία…).
3. «Ποιο τραγούδι ταιριάζει στις Μπάμιες;»
Διαλέξτε ένα τραγούδι (ελληνικό ή ξένο) που θα μπορούσε να αποτελέσει το soundtrack του μικροδιηγήματος.
Να σημειώσετε:
1. Τίτλο τραγουδιού
2. Καλλιτέχνη
3. Ποιο συναίσθημα του κειμένου αποδίδει;
4. Ποιο στίχο ή ποιο μουσικό στοιχείο σου θυμίζει το κείμενο;
5. Γιατί το επιλέξατε; (απάντησε με 2 – 3 προτάσεις)
Εναλλακτικά:
Χρησιμοποιήστε μια ψηφιακή εφαρμογή με πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης (όπως π.χ το suno) και φτιάξτε «κατά παραγγελία» το τραγούδι, που κατά τη γνώμη σας ταιριάζει στις «Μπάμιες».
Δώστε στην περιγραφή (Prompt):
Θέμα (επιμείνετε στα σημεία που φανερώνουν τα συναισθήματα του ήρωα)
Στίχους (δικούς σας ή αφήστε την εφαρμογή να το κάνει για εσάς)
Μουσικό είδος
Ατμόσφαιρα
[Μπορείτε να δανείσετε και τη δική σας φωνή στο τραγούδι!]
Και κάτι τελευταίο, εκτός ασκήσεων για το μικροδιήγημα: 
Ο μύθος και η πραγματικότητα....
Η ιστορία θέλει τον Χέμινγουεϊ να τρώει με φίλους του συγγραφείς σε ένα εστιατόριο (κάποιες εκδοχές αναφέρουν το Luchow's στη Νέα Υόρκη) και να βάζει στοίχημα 10 δολάρια ότι μπορεί να γράψει ένα ολοκληρωμένο διήγημα με μόλις έξι λέξεις. Εκείνοι δέχτηκαν, ο Χέμινγουεϊ έγραψε τη φράση σε μια χαρτοπετσέτα, τους την έδειξε και κέρδισε το στοίχημα.
«Προς πώληση: βρεφικά παπούτσια, εντελώς αφόρετα.»
(στα αγγλικά: “For sale: baby shoes, never worn”).
