«Τα ρόδινα ακρογιάλια» (1908) είναι ένα κορυφαίο κοινωνικό μυθιστόρημα/διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη που εξιστορεί ειδυλλιακούς έρωτες και την καθημερινότητα στην επαρχιακή Ελλάδα. Με λυρική γραφή, παρουσιάζει τη ζωή στο Αιγαίο μέσα από χαρακτήρες, όπως ο ναυτικός Διαμαντής και ο βοσκός Πατσοστάθης.
Το διήγημα αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ικανότητας του Παπαδιαμάντη να αναδεικνύει τα ανθρώπινα πάθη και τις αδυναμίες με ψυχογραφική δεινότητα.
Βασικά Στοιχεία του Έργου:
Περιεχόμενο: Συνδυάζει τον έρωτα, τις προλήψεις, τη θρησκευτικότητα και την κοινωνική κριτική της εποχής.
Ατμόσφαιρα: Περιγράφεται ως μια «παραθαλάσσια Αρκαδία», μια ειδυλλιακή αλλά και ρεαλιστική απεικόνιση της υπαίθρου.
Ύφος: Διακρίνεται για την ανάμειξη καθαρεύουσας και δημοτικής γλώσσας, αποτυπώνοντας ζωντανά την ψυχολογία των ηρώων.
Χαρακτήρες:
• Αφηγητής: Νέος, μορφωμένος, μελαγχολικός, βασανίζεται από ανεκπλήρωτο έρωτα και απογοήτευση από τη ζωή.
• Γυναίκα στο παράθυρο:Σύμβολο αγνότητας και ομορφιάς, αντικείμενο του πλατωνικού έρωτα του αφηγητή.
• Κώστας: Αθώος και αγνός τρελός, αντιπροσωπεύει την απλότητα και την αρμονία με τη φύση.
• Σταμάτης:Περιθωριακός και κυνικός, αμφισβητεί τις κοινωνικές συμβάσεις και τον έρωτα.
• Αγάλος:Γεροντοπαλίκαρο ναυτικός, βασανίζεται από ενοχές για την χαμένη αγάπη και την απώλεια της Μυρσούδας.
• Πατσοστάθης:Βοσκός που πιστεύει ότι τον κυνηγούν μάγια, αναζητά λύτρωση στην καλογερική.
• Μπόζαινα:Δυναμική και χειραφετημένη γυναίκα, θίγει το θέμα της ηθικής και της κοινωνικής υποκρισίας.
• Κρατήρα:Ντροπαλή και υποταγμένη, θύμα των κοινωνικών συμβάσεων και της πατριαρχίας.
• Δέσποινα: Θύμα εκμετάλλευσης και απάτης, αναζητά λύτρωση και αξιοπρέπεια.
• Μυρσούδα:Σύμβολο χαμένης αθωότητας και αγνής αγάπης.
• Καθολική καλόγρια: Αντιφατικός χαρακτήρας, αμφισβητεί την ιδέα της αγνότητας και του αληθινού έρωτα.
Θέματα
• Αγνότητα και αντίθετό της: Η αγνότητα της φύσης, της αγάπης και ορισμένων χαρακτήρων έρχεται σε αντίθεση με την απάτη, την εκμετάλλευση και την κοινωνική υποκρισία.
• Αγάπη και γάμος: Ο πλατωνικός έρωτας του αφηγητή, η χαμένη αγάπη του Αγάλο, η απουσία έρωτα στους περισσότερους γάμους, η κοινωνική σύμβαση του γάμου, η δυστυχία και η εκμετάλλευση που μπορεί να προκύψουν από αυτόν.
• Επιλογή και ελευθερία: Η επιλογή του αφηγητή και του Αγάλο να μείνουν άγαμοι, η επιθυμία του Στάθη να καλογερέψει, η δυναμικότητα της Μπόζαινας.
• Κοινωνική κριτική: Η θέση της γυναίκας στην πατριαρχική κοινωνία, η κοινωνική υποκρισία, η εκμετάλλευση, η αδικία.
• Αναζήτηση νοήματος και λύτρωσης:Η περιπλάνηση του αφηγητή, η ενοχή του Αγάλο, η επιθυμία του Πατσοστάθη για καλογερική.
Το βιβλίο σε ταινία βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα που ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης έγραψε το 1907.
ο Ευθύμης Χατζής δημιουργεί ένα άψογα κινηματογραφημένο ερωτικό δράμα, που βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
[μαρμάρινο
γλυπτό του Κωνσταντίνου Σεφερλή «Η Βόρειος Ήπειρος» (1951)
που βρίσκεται στην
Πλατεία Τοσίτσα της Αθήνας]
Σημείο αναγνωρίσεως
Άγαλμα γυναίκας με δεμένα τα χέρια
Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα,
εγώ σε προσφωνώ γυναίκα κατευθείαν.
Στολίζεις κάποιο πάρκο.
Από μακριά εξαπατάς.
Θαρρεί κανείς πως έχεις ελαφρά ανακαθίσει
να θυμηθείς ένα ωραίο όνειρο που είδες,
πως παίρνεις φόρα να το ζήσεις.
Από κοντά ξεκαθαρίζει τ’ όνειρο:
δεμένα είναι πισθάγκωνα τα χέρια σου
μ’ ένα σχοινί μαρμάρινο
κι η στάση σου είναι η θέλησή σου
κάτι να σε βοηθήσει να ξεφύγεις
την αγωνία του αιχμάλωτου.
Έτσι σε παραγγείλανε στο γλύπτη:
αιχμάλωτη.
Δεν μπορείς
ούτε μια βροχή να ζυγίσεις στο χέρι σου,
ούτε μια ελαφριά μαργαρίτα.
Δεμένα είναι τα χέρια σου.
Και δεν είν’ το μάρμαρο μόνο ο Άργος.
Αν κάτι πήγαινε ν’ αλλάξει
στην πορεία των μαρμάρων,
αν άρχιζαν τ’ αγάλματα αγώνες
για ελευθερίες και ισότητες,
όπως οι δούλοι,
οι νεκροί
και το αίσθημά μας,
εσύ θα πορευόσουνα
μες στην κοσμογονία των μαρμάρων
με δεμένα πάλι τα χέρια, αιχμάλωτη.
Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα,
εγώ σε λέω γυναίκα αμέσως.
Όχι γιατί γυναίκα σε παράδωσε
στο μάρμαρο ο γλύπτης
κι υπόσχονται οι γοφοί σου
ευγονία αγαλμάτων,
καλή σοδειά ακινησίας.
Για τα δεμένα χέρια σου, που έχεις
όσους πολλούς αιώνες σε γνωρίζω,
σε λέω γυναίκα.
Το «Πίστομα», από τα Διηγήματα "Kορφιάτικες ιστορίες", εντάσσεται λογοτεχνικά στο είδος της «ρεαλιστικής αγροτικής» ηθογραφίας. Τα στοιχεία που δομούν το συγκεκριμένο διήγημα ― αφανή και εμφανή ― είναι οι χαρακτήρες του, το περιβάλλον, συγκεκριμένες αναφορές σε ήθη, η ματιά ή η στάση του συγγραφέα απέναντι στα γεγονότα που αφηγείται, οι ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές ή πιέσεις της εποχής στην οποία γράφτηκε, τα στοιχεία, εν τέλει, που συνθέτουν την προσωπικότητα του συγγραφέα.
Η πηγή της ιστορίας
Το περιστατικό που αποτέλεσε την αφορμή για τη συγγραφή του συγκλονιστικού αυτού διηγήματος είναι αληθινό και είναι καταγεγραμμένο στο βιβλίο «Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΕΝ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑ ΚΑΙ ΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΑΥΤΗΣ ΕΝ ΕΤΕΣΙ 1800, 1801, 1802», του Μάρκου Θεοτόκη, πατέρα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη.
Το συγκεκριμένο απόσπασμα έχει ως εξής:
«Εν μέσω τοιούτων αιματοχυσιών, αρπαγών καταστροφών και ανηκούστων τεραστίων εγκλημάτων, ως συνέβη εν Μαγουλάδαις, όπου εγκληματίας τις* φυγοδικών επέστρεψεν εν τη οικία αυτού και ευρών εν τέκνον περισσότερον των όσων εγκατέλιπε, και υποπτεύσας δυσπιστίαν εις την σύζυγον αυτού, ώρυξε λάκκον και υπεχρέωσε την μητέρα να θέση εντός αυτής το νήπιον, όπερ έθαψε ζων και μετά ταύτα εφόνευσε ληστήν τινά** συγχωρικόν του, υποπτεύσας αυτόν αίτιον της γεννήσεως του παιδίου***. Εν μέσω τοιούτων κακουργημάτων δυνάμενων να επιφέρωσι την απελπισίαν εις τον αγαπώντα την Κέρκυραν, η συνείδησις αυτού ευρίσκει παρηγορίαν και αναψυχήν εις γεγονότα άτινα τρανώς αποδεικνύουσιν ότι η κακοήθεια η κακεντρέχεια η τάσις εις την αρπαγήν και εις τα εγκλήματα δεν ήσαν τα φρονήματα ειμή ομάδος τινός των κατοίκων των αγροτικών τμημάτων…»
*Αντώνιος Βραχνός καλούμενος Κουκουλιώτης
**Τον καλούμενο Κουτσόμουλον
***Ταύτα ακοή παρελάβομεν παρά των υιών των κακούργων εκείνων.
Ιστορικό πλαίσιο
Μετά την κατάληψη των Επτανήσων από τους Γάλλους το 1797 και την εκστρατεία του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο το 1798, η Πύλη ζήτησε τη συνδρομή των Ρώσων εναντίον των Γάλλων. Ο ρωσικός στόλος πέρασε τότε για πρώτη φορά από τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, το 1798, στο Αιγαίο, έπλευσε στο Ιόνιο και κατέλαβε τα Επτάνησα.
Η κατάληψη των Επτανήσων από τους Ρώσους θα οδηγήσει στη δημιουργία της βραχύβιας «Επτανήσου Πολιτείας» (1800-1807), η οποία θα βρίσκεται υπό ρωσική και οθωμανική κυριαρχία. Κατά το πρώτο διάστημα της οργάνωσής της ξέσπασαν εξεγέρσεις και ταραχές στα Επτάνησα, διότι οι κάτοικοι δυσαρεστήθηκαν από τις αρχικές συνταγματικές ρυθμίσεις που τους αφαιρούσαν δικαιώματα παραχωρημένα σε αυτούς από τους Γάλλους. Υπό τον κίνδυνο οι ταραχές αυτές να προκαλέσουν στρατιωτική παρέμβαση των Οθωμανών στα Επτάνησα, ο τότε πρόεδρος της Επτανησιακής Γερουσίας, Σπυρίδων Θεοτόκης, προσπάθησε να κατευνάσει τις εσωτερικές αντιδικίες και ζήτησε μέσω των ευγενών και των αστών την εκ νέου μεσολάβηση της Ρωσίας, ώστε να καταρτιστεί νέο σύνταγμα.
Όταν ύστερα από την αναρχία πού 'χεν ανταριάσει [2] τον τόπο δίνοντας εις όλα τα κακά στοιχεία το ελεύτερο να πράξουν κάθε λογής ανομία, η τάξη είχε πάλε στερεωθεί, κ' είχε δοθεί αμνηστία στους κακούργους, τότες επίστρεφαν τούτοι απ' τα βουνά κι από τα ξένα στα σπίτια τους, κι ανάμεσα στους άλλους που ξαναρχόνταν, εγύριζε στο χωριό του κι ο Mαγουλαδίτης Aντώνης Kουκουλιώτης.
Eίτουν τότες ώς σαράντα χρονών, κοντός, μαυριδερνός, μ' όμορφα πυκνά σγουρά γένια και με σγουρότατα μαύρα μαλλιά. Tο πρόσωπό του είχε χάρη και το βλέμμα του είτουν χαϊδευτικό και ήμερο αγκαλά [3] κι αντίφεγγε με πράσινες αναλαμπές· το στόμα του όμως είτουν μικρότατο και κοντό δίχως χείλια.
O άνθρωπος τούτος, πριν ακόμα ρεμπελέψουν [4] ο κόσμος, είχε παντρευτεί. Kι όταν πήρε των βουνών το δρόμο, για το φόβο της εξουσίας, άφηκε τη γυναίκα του μόνη στο σπίτι και τούτη δεν του εστάθη πιστή, αλλά με άλλον (νομίζοντας ίσως πως ο Kουκουλιώτης είτουν σκοτωμένος ή αλλιώς πεθαμένος) είχε πιάσει έρωτα κι απ' τον έρωτα τούτον είχε γεννηθεί παιδί που άξαινεν [5] ωστόσο χαριτωμένα και που η γυναίκα περσά αγαπούσε.
Eγύριζε λοιπόν ο ληστής στο χωριό του την ώρα όπου βάφουν τα νερά. K' εμπήκε ξάφνως σπίτι του χωρίς κανείς να το προσμένει, εμπήκε σα θανατικό, αναπάντεχα τέλεια [6], κ' εκατατρόμαξεν η άτυχη γυναίκα, ετρόμαξε τόσο, που, παίρνοντας το ξανθό της παιδί στην αγκαλιά, το 'σφιγγε στα στήθια της τρεμάμενη, έτοιμη να λιγοθυμήσει και χωρίς να δύναται να προφέρει λέξη καμία.
Aλλά ο Kουκουλιώτης πικρά χαμογελώντας τής είπε:
"Mη φοβάσαι γυναίκα. Δε σου κάνω κανένα κακό, αγκαλά και σου [7] πρέπουν. Eίναι το παιδί τούτο δικό σου; Nαι; Mα όχι δικό μου! Mε ποιον, λέγε, τό'χεις κάμει;"
T' αποκρίθη εκείνη λουχτουκιώντας [8].
"Aντώνη, τίποτε δε μπορώ να σου κρούψω. Tο φταίσμα [9] μου είναι μεγάλο. Mα, το ξέρω, κ' η εγδίκησή σου θα 'ναι μεγάλη· κ' εγώ, αδύνατο μέρος [10], και το νήπιο τούτο, που από το φόβο τρέμει, δε δυνόμαστε να σ' αντρειευτούμε [11]. Kοίτα πώς η τρομάρα με κλονίζει καθώς σε τηρώ. Kάμε από με ό,τι θέλεις, μα λυπήσου το άτυχο πλάσμα που δεν έχει προστασία."
Kαθώς εμιλούσεν η γυναίκα εσκοτείνιαζεν η όψη του αλλά δεν την αντίκοβγε [12]. Eτσώπασε λίγο κ' έπειτα της είπε:
"Γυναίκα κακή! Δεν ρωτώ τώρα ουδέ συμβουλή σου, ουδέ σε λυπούμαι, ουδέ το λυπούμαι. T' όνομα εκεινού θέλω. Eσέ δε θα σε πειράξω. Δε μολογάς το; θα το μάθω· το χωριό όλο γνωρίζει με ποιον εζούσες και τότες θα θυσιάσω και τους τρεις σας, θα πλύνω τη ντροπή πόχω λάβει από σας, πλάσματα άτιμα!"
Eμολόησε. Kι ο Kουκουλιώτης εβγήκε αμέσως. Kι αφού ύστερα από ώρα ξαναμπήκε στο σπίτι, εβρήκε τη γυναίκα στον ίδιο τόπον ασάλευτη με τ' αποκοιμισμένο τέκνο στην αγκάλη· τον αναντράνιζε [13]. Mα αυτός εξαπλώθη κατά γης και σα χορτάτος εκοιμήθη ύπνον βαθύν ώς το ξημέρωμα.
Tην άλλην ημέραν αφού εξύπνησαν της είπε.
"Θα πάμε στα χτήματά μας να ιδώ μη και κείνα μού 'χουν αρπάξει, καθώς μού 'χε πάρει και σε ο σκοτωμένος."
"Tον σκότωσες!"
Tην ημέραν εκείνην ο ήλιος δεν εφάνη στην Aνατολή γιατί ο ουρανός είτουν γνέφια γιομάτος και το φως μετά βιάς επλήθαινε [14].
Kι ο Kουκουλιώτης βάνοντας φτιάρι και τσαπί στον ώμο εδιάταξε τη γυναίκα να τον ακολουθήσει μαζί με το παιδί της, κ' έτσι εβγήκαν κ' οι τρεις από το σπίτι.
Kαι φτάνοντας εις το χωράφι που είτουν πολύ νοτερό ακόμα από την πρωτυτερνή [15]βροχή, ο ληστής εβάλθη να σκάψει λάκκο.
Δεν επρόφερνε λέξη και το πρόσωπό του είτουν χλωμό και ο ίδρος, που έβρεχε το μέτωπό του, έβγαινε κρύος. Tο σταχτί φως που έπεφτε από τον ουρανό εχρωμάτιζε παράξενα τον τόπο·το χινόπωρο την αυγήν εκείνην έλεγεν όλη του τη θλίψη. H γυναίκα εκοίταζε περίεργη κι ανήσυχη και το παιδάκι επαιγνιδούσε με τα γουλιά [16] και με τα χώματα που ανάσκαφτεν ο κακούργος. K' εφάνη για μια στιγμήν ο ήλιος κ' εχρύσωσε τα ξανθά μαλλιά του νηπίου που αγγελικά χαμογελούσε.
Kι ωστόσο ο λάκκος είτουν έτοιμος, κι ο Kουκουλιώτης, ακουμπώντας στο φτυάρι, είπε της γυναικός του:
Το λιτρουβιό άλεθε. Δυο φωτιές μαύρες εφέγγαν αδύνατα στην καπνούρα που ανάδινε η στια. Το λιθάρι έτριζε, η ζιφταριά εσούρωνε λάδι. Τρεις από τους συντρόφους εδουλεύαν, δύο άλλοι εκοιμόνταν κατά γης απάνου στα λιόστα. Είταν μεσάνυχτα και κρύο.
Η πόρτα άνοιξε. Ένας κυνηγός εμπήκε με τα σκυλιά του, άντρας ως σαράντα χρονώ, μεγάλος με αντρίκια αλλά ήμερην όψη, και που εφορούσε φέσι και σεγγούνι και πλατοβράκι. Εφαινότουν ταραγμένος.
«Καλή σπέρα Θοδόση» του είπαν «εβάρεσες κουνάδια;»
«Καλή σπέρα» αποκρίθηκε «πού είναι ο Κούρκουπος;»
«Αυτού πέρα κοιμάται» έκαμε ένας από τους δουλευτάδες, άντρας μεσόκοπος και πού είταν, καθώς λέγουν, του λιτρουβιού ο καραβοκύρης. Κ’ επρόσθεσε.
«Κούρκουπε, ξύπνα. Ο ξάδερφος σου».
Αλλά ο Κούρκουπος δεν ξυπνούσε: είχε βαρύν ύπνο· και ο Θοδόσης επήγε σιμά του και τον εσκούντησε με το πόδι.
«Τι είναι;» έκαμε μισοκοιμισμένος. «Τώρα, τώρα επλάγιασα. Ήρθε κιόλας το αλλάγι μου;»
«Ξύπνα· η γυναίκα σου σε θέλει· είμουν για κουνάδια και την είδα.»
Ο Κούρουπος εσηκώθηκε αμέσως ανήσυχος.
Είτουν νέος ως εικοσιπέντε χρονώ· όμορφος όχι· μα το ανάβλεμμά του έδειχνε πολλή καλοσύνη. Κι αυτός είτουν χωριάτικα ντυμένος, λιγδερός από τα λάδια, και με κορμί μαζωμένο λίγο από την άκοπη εργασία.
Οι δυο άντρες εβγήκαν αντάμα. Το χωριό εκοιμότουν. Η αστροφεγγιά εφώτιζε το δρόμο. Κάπου κάπου σκύλος τους αλυχτούσε.
«Τι τρέχει;» ερώτησε ο Κούρκουπος σκιασμένος.
Ο άλλος δεν απολογήθη. Σιωπηλά εφτάσαν βιαστικοί στη γειτονιά τους. Ο Κούρκουπος έτρεξε στο σπίτι του, αλλά εβρήκε την πόρτα μανταλωμένην απ’ όξω.
«Πού είναι;» ερώτησε ντροπιασμένος.
«Πέρα στους Έρμονες» του απάντησεν ο Θοδόσης· και χωρίς άλλο λόγο εκίνησε προς τον κατήφορο.
Ο άλλος ακολούθησε· κρύος ίδρος επερίχυνε τα μέλη του· οι πλάτες του επαγώναν· είχε χάσει την ομιλιά του.
Εκατεβήκαν στο στενό μονοπάτι προς τη θάλασσα. Ο τόπος είτουν έρημος. Τα βουνά ορθωμένα, ανακατωμένα και απόγκρεμα, εφαινόνταν την ώρα εκείνη μαύρα· το νερό του τράφου έβραζε με τις πέτρες. Στο τρίστρατο του φουρκισμένου εσταθήκαν κ’ εκρυφτήκαν πίσω από ένα βράχο. Ο Κούρκουπος εκάθισε, γιατί τα γόνατα του ετρέμαν, ο άλλος τον κοίταξε ζητώντας να μαντέψει την όψη του στο σκοτάδι. Ανάμειναν κι αφοκραζόνταν·
Οι φτερωτές των μύλων εγύριζαν άκοπα κ’ εφτάναν στ’ αυτιά τους τα τραγούδια των μυλωνάδων, μαζί με τη βοή του νερού και με τα λαλήματα τα πρώτα του κοκόρου.
Ξάφνως οι σκύλοι εμούγκρισαν, αλλά ο Θοδόσης τους ησύχασε μ’ ένα νόημα κ’ εμουρμούρισε: — «Να την. Πάρε.» Και του έβαλε το καριοφύλι στο χέρι.
Ένας ίσκιος τους επλησίαζε ανεβαίνοντας το ρόβολο. Μηχανικά ο Κούρκουπος επήρε το ντουφέκι και εσήκωσε το λύκο. Τα μάτια του είταν καρφωμένα απάνου στον άνθρωπο, που τώρα εδιάβαινε βιαστικά σιμά τους. Οι σκύλοι δεν εσάλεψαν. Κι ο Κούρκουπος αναστέναξε βαθιά κ’είπε αλαφρωμένος ποθώνοντας το όπλο.
«Είναι άντρας».
«Είναι αντρίκια ντυμένη· οι σκύλοι την εγνώρισαν. Χτύπα».
Δεν υπάκουσε, γιατί δεν ήθελε να πιστέψει.
«Είναι αντρίκια ντυμένη» του ματάειπε ανυπόμονα. «Την είδα να κατεβαίνει».
Και με τα λόγια τούτα του απόσβησε κάθε ελπίδα. Ο Κούρκουπος εκατάλαβε μέσα του, πως μελλάμενο του είταν να γένει φονιάς· και η σκέψη τούτη είταν τρομερή τόσο για τον καλόν άνθρωπο που ενικούσε και την οργή και τη θλίψη του.
Εκείνη ωστόσο εμάκραινε κ’ είτουν έτοιμη να πάρει το γύρισμα του δρόμου.
«Τι προσμένεις; Μας έφυγε. Αυτή είναι». Του ‘πε με βραχνή φωνή ο Θοδόσης. «Μας εντροπιάσατε». Κ’ έκαμε να του αρπάξει το ντουφέκι.
«Εσύ δε θα τη σκοτώσεις!» Κ’εφώναξε αποφασισμένος:
«Γυναίκα, στάσου· ειδεμή…»
Μα εκείνη εβάλθη να τρέχει όσο εδύνοτουν, και μια στιγμή την έχασαν από μπρος τους.
«Είδες, είδες; φεύγει η άτιμη» είπε ο Θοδόσης.
Κ’ εριχτήκαν με μιας κ’ οι δύο κατόπι της, και οι σκύλοι την εκυνήγησαν αλυχτώντας.
Αφού επροσπέρασαν το γύρισμα την είδαν πάλι σιμά τους.
Κι ο Κούρκουπος οργισμένος τώρα της εφώναξε: «Στάσου, στάσου».
Ενώ ο άλλος του ’λεγε.
«Τράβα της· τέλειωνε».
Μα ο Κούρκουπος δεν άκουε τίποτις· ήθελε τώρα να μάθει τη ντροπή του από το στόμα της· και, χωρίς να σταθούν, την εξάτρεξε ολόγυρα και την επρόφτασε τέλος προς τα έμπα του χωριού, και την άδραξε από τα μαλλιά και την έβαλε κάτου.
Εκείνη έριξε ψιλή φωνή.
« Όχι εδώ» του ’πε ο Θοδόσης· «θα ξυπνήσει ο κόσμος. Δος μου το ντουφέκι να μη βρεθεί στα χέρια σου».
Και ο Κούρκουπος υπάκουσε· του απάφησε το όπλο˙ και εσήκωσε την τρομαγμένη γυναίκα στα δυο χέρια και την έσυρε στο σπίτι.
Άνοιξε η ίδια, γιατί είχε τα κλειδιά, με κρύα καρδιά· και το αντρόγυνο εμπήκαν μέσα μοναχοί τους. Αυτός έκλεισε με βιά την πόρτα.
Έμειναν για μια στιγμή χωρίς φως, κ’ εφοβηθήκαν κ’ οι δυο τους. Καθώς όμως είτουν μαθημένη έβαλε προσανάμματα στη στια που εκρουφόκαιγε στην ογνήστρα και με μιας έλαμψε το σπίτι.
Το πρόσωπο του Κούρκουπου είταν συγνεφιασμένο· βλέποντάς τον ελίγωσεν η γυναίκα κ’εκάθισε χάμου.
Έφαινότουν μικρή στ’ αντρίκια φορέματα που μολογούσαν το έγκλημά της· και κοιτάζοντάς την τον επαραπήρε ή χολή, τα φρένα του εσκοτιστήκαν, μια στιγμή ακόμα ετσώπασε, κ’ ύστερα με βαθύ ανασασμό της είπε:
«Τέτοια ώρα, αντρίκια ντυμένη, στους Έρμονες. Σκύλα πού είσουν;»
Εκείνη λόγο. Τότες επήρε τη μεγάλην απόφαση. Ανατρίχιασε· εξέταζε με το μάτι όλο το σπίτι ζητώντας· και του παρουσιάστη στην όψη ένας κόπιδας που τον άδραξε αμέσως. Εβρέθη σιμά της και της έλεγε φοβερίζοντας.
«Πού είσουν; πού είσουν;»
Κι όσο εκείνη από τρομάρα κ’ έλεγχος δεν αποκρενότουν, τόσο η χολή του επέρσευε, τόσο την ετυραγνούσε· κ’ έκατάλαβε η άτυχη πως είταν τώρα το τέλος της.
«Έλεος, έλεος» είπε· «αμαρτωλή είμαι· μα είμαι έγκυα· δικό σου είναι το παιδί, μα το θεό!»
Έμεινε ο Κούρκουπος· εγίνη κίτρινος· ο λόγος της τον εξαρμάτωνε.
Η στια είχε πέσει, εκείνη έκλαιγε θερμά· όξω εξημέρωνε.
Κι ο Θοδόσης που’χε παραμονέψει εχτύπησε μ’ορμή βαριά την πόρτα· κ’ είπε: «Ακόμα; ακόμα;»
Και σαν απάντηση ακουστήκαν φωνές από μέσα.
«Έλεος, έλεος, το παιδί σου. Απάνθρωπε, με σκότωσες!» και δυνατά όσο εδυνότουν: — «Βοήθεια, βοήθεια!… Α!»
Κ’ύστερα άκρα σιωπή.
Τότες όμως ανοιχτήκαν τ’άλλα σπίτια, κ’εβγήκαν οι γειτόνοι άντυτοι, ανταριασμένοι, κ’εσυναχτήκαν μπρος στου Κούρκουπου το σπίτι, άντρες, παιδιά, ρωτώντας τί τρέχει· κι αφοκραστήκαν το πνιμένο ρουχαλητό που έβγαινε τώρα από μέσα.
Η μείωση της κατανάλωσης βοδινού κρέατος… σώζει τον πλανήτη
Το βοδινό κρέας είναι αυτό που έχει το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Και αυτό γιατί το σύστημα παραγωγής του, και όχι μόνο το ίδιο το προϊόν, είναι ιδιαιτέρως επιβαρυντικό για το περιβάλλον. Είναι χαρακτηριστικό ότι εάν περιορίσουμε το μοσχαρίσιο κρέας σε ένα μόνο γεύμα το αποτύπωμα άνθρακα ενός και μόνο ατόμου για εκείνη την ημέρα, σύμφωνα με έρευνες, μειώνεται στο μισό!
Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης εορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου. Η αρχική έμπνευσή
της ανήκει στον έλληνα ποιητή Μιχαήλ Μήτρα, ο οποίος το
φθινόπωρο του 1997 πρότεινε στην Εταιρεία Συγγραφέων να υιοθετηθεί ο εορτασμός
της ποίησης στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες, και να οριστεί συγκεκριμένη
μέρα γι' αυτό.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης εορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου. Η αρχική έμπνευσή
της ανήκει στον έλληνα ποιητή Μιχαήλ Μήτρα, ο οποίος το
φθινόπωρο του 1997 πρότεινε στην Εταιρεία Συγγραφέων να υιοθετηθεί ο εορτασμός
της ποίησης στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες, και να οριστεί συγκεκριμένη
μέρα γι' αυτό.
Η εισήγησή του έφτασε με επιστολή στα χέρια του ποιητή και
μελετητή της ποίησης Κώστα
Στεργιόπουλου, προέδρου τότε της Εταιρείας Συγγραφέων. Η ποιήτρια Λύντια Στεφάνου πρότεινε
ως ημέρα εορτασμού την 21η Μαρτίου, την ημέρα της εαρινής ισημερίας, που
συνδυάζει το φως από τη μία και το σκοτάδι από την άλλη, όπως η ποίηση, που
συνδυάζει το φωτεινό της πρόσωπο της αισιοδοξίας με το σκοτεινό πρόσωπο του
πένθους. Η πρώτη Ημέρα Ποίησης γιορτάστηκε το 1998 στο παλιό ταχυδρομείο της
πλατείας Κοτζιά. Ετοιμάστηκε με ελάχιστα έξοδα και πολλή εθελοντική δουλειά,
και είχε μεγάλη επιτυχία.
Την επόμενη χρονιά ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, πρέσβης
της Ελλάδας στην UNESCO, εισηγήθηκε στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του οργανισμού η
21η Μαρτίου να ανακηρυχθεί Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, όπως η 21η Ιουνίου
είναι Παγκόσμια Ημέρα
Μουσικής. Οι Γάλλοι, οι Ιταλοί, οι Τυνήσιοι και άλλοι πρέσβεις από χώρες
της Μεσογείου υποστήριξαν την εισήγηση και η ελληνική πρόταση υπερψηφίστηκε.
Τον Οκτώβριο του 1999, στη Γενική Διάσκεψη της UNESCO στο
Παρίσι, η 21η Μαρτίου ανακηρύχθηκε Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Το σκεπτικό της
απόφασης ανέφερε: «Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης θα ενισχύσει την εικόνα της
ποίησης στα ΜΜΕ, ούτως ώστε η ποίηση να μην θεωρείται πλέον άχρηστη τέχνη, αλλά
μια τέχνη που βοηθά την κοινωνία να βρει και να ισχυροποιήσει την ταυτότητά
της. Οι πολύ δημοφιλείς ποιητικές αναγνώσεις μπορεί να συμβάλουν σε μια
επιστροφή στην προφορικότητα και στην κοινωνικοποίηση του ζωντανού θεάματος και
οι εορτασμοί μπορεί να αποτελέσουν αφορμή για την ενίσχυση των δεσμών της
ποίησης με τις άλλες τέχνες και τη φιλοσοφία, ώστε να επαναπροσδιοριστεί η
φράση του Ντελακρουά "Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση"».
Είναι η ηλικιακή ύστερη, ώριμη βιολογικά, περίοδος του ανθρώπου, κατά την οποία οι δυνάμεις του εξασθενούν και η ιδέα του επικείμενου θανάτου δημιουργεί μια δυσάρεστη ψυχολογική κατάσταση σ’ αυτόν, όσο ψυχικό σθένος και αν διαθέτει.
Χαρακτηριστικά 3ης ηλικίας
Βιολογικά:
• Εξασθενούν οι σωματικές δυνάμεις: αργό βάδισμα, ελάττωση της αντοχής, προβλήματα υγείας.
• Αμβλύνονται οι αισθήσεις, ιδιαίτερα η όραση.
• Εμφανίζεται δυσκαμψία στις αρθρώσεις.
• Περιορίζεται η ενεργητικότητα.
• Ο εγκέφαλος σταδιακά αδρανοποιείται.
Πνευματικά:
• Μειώνεται η προσαρμοστικότητα.
• Παρατηρείται δυσκαμψία στις ιδέες, συντηρητικότητα και επιφυλακτικότητα.
• Εξασθενεί η μνήμη και στρέφεται περισσότερο στο απώτερο παρελθόν (επικράτηση της μακροπρόθεσμης μνήμης εις βάρος της βραχυπρόθεσμης).
• Στα βαθιά γηρατειά παρατηρείται απώλεια της νοητικής και κριτικής διαύγειας.
Ψυχολογικά:
• Ψυχική κούραση, απαισιοδοξία, τάση απομόνωσης.
• Αισθάνονται να παραγκωνίζονται από την κοινωνική ζωή εξαιτίας των εξελίξεων που αδυνατούν να παρακολουθούν.
• Διακρίνονται από εμμονές, πείσμα και αδιαλλαξία.
• Κρίνουν έντονα τους νέους για τις επιλογές τους εξωραΐζοντας τη δική τους γενιά και διατυμπανίζοντας τα επιτεύγματά τους.
• Απαιτούν το σεβασμό από τους άλλους στηριζόμενοι αποκλειστικά και μόνο στην ηλικία. Έτσι, ο σεβασμός δεν ανταποδίδεται προς τους νεότερους.
• Πολλοί ηλικιωμένοι δεν περιορίζουν τον παρεμβατικό ρόλο τους στη συμβουλευτική μονάχα παροχή και εμπλέκονται στη διαμόρφωση της ζωής των άλλων, ασχέτως ηλικίας.
• Άτομα με ζωή γεμάτη αντιφάσεις, ελλείψεις, ψυχικά τραύματα και ανεκπλήρωτους πόθους αντιμετωπίζουν το τέλος με φόβο και ανασφάλεια.
• Ο κοινωνικός παραγκωνισμός και ο θάνατος των προσφιλών προσώπων οδηγεί αναπόφευκτα στην πεισιθάνατη μοναξιά και την αίσθηση ανικανότητας.
Οικονομικά:
• Νιώθουν οικονομική ανασφάλεια, γιατί γνωρίζουν πως δε δύνανται πλέον να εργαστούν και να αλλάξουν τα οικονομικά τους δεδομένα.
• Συχνά, δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν οικονομικά εξαιτίας των χαμηλών συντάξεων.
• Δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα φάρμακα και να ανταποκριθούν οικονομικά στις ιατρικές συμβουλές.
• Η οικονομική ανασφάλεια διαμορφώνει ενίοτε ένα φαινομενικά φιλοχρήματο χαρακτήρα. Γίνονται φειδωλοί στα έξοδα και συσσωρεύουν χρήματα για παν ενδεχόμενο.
Θετικά Χαρακτηριστικά Ηλικιωμένων
Στον πνευματικό τομέα:
• Ποιοτική δημιουργικότητα λόγω της πείρας της ζωής.
• Διαύγεια πνευματική και ισχυρή κρίση στην ανεύρεση ορθής λύσης σε δυσχερή ζητήματα.
• Απαλλαγή από πάθη και ώριμη σκέψη.
• Καθοδηγητική και συμβουλευτική δραστηριότητα σε ποικίλες πτυχές του πνευματικού χώρου (ως προς την επιστήμη: στην αποφυγή σφαλμάτων, στη μεθοδολογία, στην αντιμετώπιση ερευνητικών αδιεξόδων, στη μεταλαμπάδευση πολύτιμων γνώσεων, στην επιτυχέστερη επιστημονική μελέτη· ως προς την τέχνη: στη διάσωση και διατήρηση των παραδοσιακών στοιχείων, στη μετακένωση ιδεών, καλλιτεχνικών ρευμάτων και τεχνοτροπιών).
Στον ψυχολογικό τομέα:
• Διαλλακτικότητα, συμβιβαστικότητα, ειλικρίνεια και επιείκεια.
• Οι άνθρωποι που έχουν κορεσθεί από εμπειρίες μιας ολόκληρης ζωής και έχουν διαμορφώσει μια υγιή προσωπικότητα αντιμετωπίζουν το τέλος με γαλήνη και αίσθημα αυτοπραγμάτωσης.
Στον κοινωνικό τομέα:
• Πολύτιμοι σύμβουλοι σε οποιοδήποτε κοινωνικό στάδιο: στην οικογένεια, στη δουλειά, στην παιδεία, στην αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων, στην εξυγίανση της κοινωνίας.
• Υποστηρίζουν την κοινωνική γαλήνη και ομόνοια.
• Ως γιαγιάδες και παππούδες, συμβάλλουν τα μέγιστα στην αγωγή της νέας γενιάς.
Τρόποι Καταπολέμησης Προβλημάτων Τρίτης Ηλικίας
Οι ηλικιωμένοι:
• Να συμμετέχουν σε ποικίλες δραστηριότητες, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη μοναξιά και την ανία.
• Να διεκδικούν από τη σχέση τους με τους άλλους την ισοτιμία και όχι τη φροντίδα, εφόσον αυτή δεν είναι απολύτως απαραίτητη. Ο κοινωνικός αποκλεισμός μαραίνει τον ηλικιωμένο.
• Να αναλαμβάνουν ρόλους στο οικογενειακό περιβάλλον (π.χ. τη φύλαξη των παιδιών), ώστε να νιώθουν χρήσιμοι και να ενισχυθεί η αυτοπεποίθησή τους.
• Να συμμετέχουν σε δραστηριότητες των Κ.Α.Π.Η. και άλλων αντίστοιχων οργανισμών, οι οποίοι παράλληλα με την οργάνωση ψυχαγωγικών δράσεων και εκδρομών ενημερώνουν για θέματα υγείας και συμβάλλουν στην κοινωνική και ψυχική τους αποκατάσταση.
Η πολιτεία ως κοινωνικό κράτος πρόνοιας:
• να δίνει συντάξεις ικανές για την αξιοπρεπή διαβίωσή τους.
• να εξασφαλίζει την ιατροφαρμακευτική περίθαλψή τους.
• να παρέχει βοήθεια κατ’ οίκον, ιδίως σε ανθρώπους που δεν μπορούν να μετακινηθούν ή δεν έχουν κάποιο συγγενικό πρόσωπο να τους στηρίξει.
• να προωθεί την ισότητα και την αυτονομία των ηλικιωμένων.
• να τιμά με διάφορες αφορμές τους ηλικιωμένους ως απόδειξη ευγνωμοσύνης για την προσφορά τους στο κοινωνικό σύνολο. Τα «τιμημένα γηρατειά» να μην είναι λόγος κενός.
• να καταρτίζει προγράμματα σίτισης των άπορων ηλικιωμένων.
Οι συγγενείς:
• να μην τους εγκαταλείπουν.
• να μην τους λησμονούν παραγκωνίζοντάς τους σε κάποιο γηροκομείο.
• να τους δίνουν την ευκαιρία της καθοδήγησης και της παροχής συμβουλών για όλες τις πλευρές της ζωής.
Σεβασμός Προς Ηλικιωμένο Άτομο
«Θα έπρεπε οι νέοι να σέβονται τους ηλικιωμένους, μονάχα επειδή είναι μεγαλύτεροι;»
Σεβασμός είναι η έμπρακτη απόδοση τιμής προς έναν άνθρωπο, η οποία απορρέει από την εκτίμηση που αισθάνεται κανείς γι’ αυτόν.
Οι νέοι οφείλουν να εκτιμούν τους ηλικιωμένους για:
• την καθολικά αποδεκτή κοινωνική τους καταξίωση ως αποτέλεσμα της προσφοράς τους στο κοινωνικό σύνολο.
• τις γνώσεις, την πείρα και τη σοφία τους, στοιχεία που τους καθιστούν πηγή ωφελιμότητας.
• τη σωφροσύνη, την ειλικρίνεια, τον αλτρουισμό και την ηθικότητα που επέδειξαν έμπρακτα σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Αντίθετα:
• Η ηλικία, αν δεν συνοδεύεται από τα παραπάνω χαρακτηριστικά, δεν αποτελεί από μόνο του στοιχείο άξιο σεβασμού. Άλλωστε, όπως έλεγε ο Σοφοκλής, δε δικαιολογείται να είναι κανείς ταυτόχρονα γέροντας και ανόητος.
• Το σεβασμό δεν τον απαιτεί κανείς, αλλά τον αποσπά επάξια από τον άλλο, καθώς τον πείθει και τον προσελκύει με τη ζωή και τις πράξεις του.
• Η απαίτηση για σεβασμό υποδηλώνει αυταρχικό χαρακτήρα, στοιχείο που καταργεί όποιο άλλο προνόμιο προβάλλει αξιώσεις εκτίμησης.
• Ο ηλικιωμένος, παρά την πείρα της ζωής, δεν θεωρείται αλάνθαστος ούτε καθίσταται αυθεντία. Ως εκ τούτου, οφείλει να μην απαιτεί την άκριτη αποδοχή των θέσεών του.
Μια πολύ συγκινητική και διδακτική ταινία με παιδαγωγικό αλλά και κοινωνικό μήνυμα!
Πατέρας Νίκος Ζωιόπουλος και υιός Παναγιώτης Μπουγιούρης
Εκπαιδευτικό βίντεο σχετικά με το ρόλο της τρίτης ηλικίας ως φορέα κοινωνικοποί-ησης. Αποσπάσματα από την πολύ διδακτική κορεατική ταινία The way home (2002), στην ουσία μια 20λεπτη περίληψη της ταινίας, που δείχνει τη σχέση ενός μικρού παιδιού με την υπέργηρη αμόρφωτη γιαγιά του και το πώς αυτή μπόρεσε με την αγάπη της ν' αλλάξει το χαρακτήρα του παιδιού.
Τα χέρια (Μιχάλης Γκανάς)
Κοιτάζει τα χέρια της. Πώς έγιναν έτσι; Πού βρέθηκαν τόσες φλέβες, τόσες ελιές και σημάδια, τόσες ρυτίδες στα χέρια της;
Εβδομήντα χρόνια τα κουβαλάει μαζί της και ποτέ δεν γύρισε να τα κοιτάξει. Ούτε τότε που ήταν χλωρά, ούτε που μέστωσαν, ούτε που μαράθηκαν, ώσπου ξεράθηκαν.
Όλα αυτά τα χρόνια η έγνοια της ήταν αλλού, όχι στα χέρια της: μην κοπεί, μην καεί, μην τρυπηθεί, μην το παρακάνει το βράδυ με τον άντρα της –όποτε τύχαινε, μια στις τόσες– κι ακούσει πάλι τα λόγια του, καρφί στην καρδιά της “πού τα ‘μαθες αυτά μω γυναίκα;”
Και τι δεν τράβηξαν αυτά τα χεράκια, στα κρύα και στα λιοπύρια, στη φωτιά, στα νερά, στα χώματα, στα κάτουρα και στα σκατά. Πέντε χρόνια κατάκοιτη η πεθερά της, αλύχτησε ώσπου να της βγει η ψυχή.
Κοιτάζει πάλι τα χέρια της. Τι θα τα κάνει; Να τα κρύψει κάτω από την ποδιά της να μην τα βλέπει, να τα χώσει στην περούκα της διπλανής, που κοιμάται με το κεφάλι γουλί, να τα βάλει στις μάλλινες κάλτσες που της έφερε ο γιος της μόλις του ‘πε ότι κρυώνει εδώ στο γηροκομείο που την έριξε η μοίρα της; Τόσα χρόνια δεν γύρισε να τα κοιτάξει και τώρα δεν μπορεί να πάρει τα μάτια της από πάνω τους. Κι όταν δεν τα κοιτάει ή κάνει πως δεν τα κοιτάει, την κοιτάνε αυτά.
Άνεργα χέρια, τι περιμένεις, αφού δεν έχουν δουλειά κάθονται και κοιτάνε. Δεν είναι που κοιτάνε, άσ’ τα να κοιτάνε, είναι που κοιτάνε σαν να θέλουνε κάτι. Ξέρει τι θέλουν: να τα χαϊδέψει.
Δεν θα τους κάνει τη χάρη. Ντρέπεται, γριά γυναίκα, να χαϊδεύεται στα καλά καθούμενα.
Τα κοιτάζει κλεφτά και βλέπει μια σκουριά από καφέ στο δεξί. Σηκώνεται και πάει στο μπάνιο, πιάνει το μοσχοσάπουνο και πλένει τα χέρια της. Τα πλένει, τα ξαναπλένει, δεν λέει ν’ αφήσει το σαπούνι, της αρέσει έτσι που γλιστρούν απαλά, το ένα μέσα στο άλλο, “κοίτα”, λέει, “που μ’ έβαλαν να τα χαϊδέψω θέλοντας και μη, τα σκασμένα” και γελάει από μέσα της που δεν την κοιτάνε τώρα όπως πριν, χαμένα μέσα στους αφρούς και τα χάδια, σαν να ‘χουν κλείσει τα μάτια, μην τους πάει σαπούνι και τα πάρουν τα δάκρυα.
ÞΟρισμός:Ρατσισμός
ονομάζεται η στάση, κατά την οποία τα μέλη μιας φυλής ή εθνικής ομάδας
θεωρούν ότι τα μέλη άλλης φυλής ή ομάδας μειονεκτούν, με αποτέλεσμα να
αναπτύσσουν μια έντονη πίστη στην ανωτερότητα και υπεροχή τους. Ρατσισμός
είναι το δόγμα σύμφωνα με το οποίο μια εθνική ομάδα έχει καταδικαστεί σε
κληρονομική κατωτερότητα και υποστηρίζει την ανωτερότητα μιας φυλής με στόχο
την «καθαρότητά» της και την κυριαρχία της επί των άλλων φυλών. Ωστόσο ο
ρατσισμός δεν είναι στις μέρες μας μόνο φυλετικός (φυλετικές διακρίσεις) ή
εθνικός (εθνικισμός, σοβινισμός), αλλά και κοινωνικός (πολιτικο –
ιδεολογικός, πνευματικός, οικονομικός, πολιτιστικός…)
ÞΙστορική αναδρομή:
·διάκριση
αρχαίων ελλήνων σε Έλληνες και βάρβαρους («πας μη Έλλην βάρβαρος»)
·οι
Εβραίοι θεωρούσαν τον εαυτό τους «περιούσιο» λαό ή «εκλεκτό» λαό του θεού
·οι
Ρωμαίοι χώριζαν τους ανθρώπους σε Ρωμαίους και μη Ρωμαίους
·1853
► επίσημη υποστήριξη
του δόγματος από το γάλλο συγγραφέα και διπλωμάτη Άρθουρ Γκομπινό
·20ος
αι. ► η πιο ένθερμη
υποστήριξη του δόγματος από τον αγγλικής καταγωγής γερμανό δημοσιολόγο
Τσάμπερλεν, που υποστήριξε την ανωτερότητα της αρίας φυλής και ιδιαιτέρως του
γερμανικού στοιχείου. Στη θεωρία του βασίστηκε ο ναζιστικός ρατσισμός
·ρατσισμός
είναι και οι φυλετικές διακρίσεις στις Η.Π.Α κατά των μαύρων.
·Ο
ρατσισμός διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στην εσωτερική και τη διεθνή πολιτική
πολλών χωρών κατά τον 20ο αι., όπως π. χ στη μεταχείριση των
Εβραϊκών πληθυσμών, καθώς και στη δικαιολόγηση της κατάκτησης του κόσμου εκ
μέρους του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος της Γερμανίας, στον αγώνα για τα
πολιτικά δικαιώματα στις Ενωμένες Πολιτείες, και στην πολιτική του φυλετικού
διαχωρισμού (Aparheid), που εφαρμοζόταν στη Νότια Αφρική.
ÞΜορφές ρατσισμού:
1)φυλετικός ρατσισμός (φυλετικές διακρίσεις)
2) εθνικός ρατσισμός (εθνικισμός, σοβινισμός)
3) θρησκευτικός ρατσισμός
4) κοινωνικός ρατσισμός:
·εμφάνισης (άλλα χαρακτηριστικά θεωρούνται
αποδεκτά και άλλα όχι)
·μόρφωσης (μορφωμένος – αμόρφωτος)
·επαγγελματικής
δραστηριότητας (καλά ή κακά, κοινωνικώς αποδεκτά ή όχι επαγγέλματα)
·οικονομικής
άνεσης και οικογενειακής κατάστασης (ευκατάστατος ή όχι, παντρεμένος ή
ανύπανδρος…)
·Ψυχολογικά αίτια:
αναφέρονται στην τάση που έχει ένας άνθρωπος ή ένας λαός για διάκριση ή
υπεροχή. Αυτή η τάση, όταν εξωτερικεύεται, γίνεται υποτίμηση του άλλου λαού.
Εδώ μπορούμε να αναφέρουμε παραδείγματα από άτομα που, μην έχοντας τις
αντικειμενικές προϋποθέσεις να διακριθούν, καταφεύγουν στο να θεωρούν
κατώτερους τους άλλους και αποκτούν έτσι ένα αίσθημα υπεροχής απέναντί τους.
Το ίδιο συμβαίνει και με την περίπτωση ορισμένων λαών. Επίσης το αίσθημα
ανασφάλειας και φόβου, που προέρχεται είτε από διαπίστωση αδυναμίας ή από το
ένστικτο της αυτοσυντήρησης, οδηγεί άτομα και λαούς στην ανεύρεση
εξιλαστήριων θυμάτων.
·Δήθεν «βιολογικά» αίτια: κατά το 18ο αι. επιχειρήθηκε η στήριξη του ρατσισμού σε
επιστημονικές βάσεις. Έτσι το ανθρώπινο γένος χωρίστηκε σε πέντε φυλές και
μέσα από τη σύγκρισή τους με βάση ορισμένα κριτήρια, βγήκε το συμπέρασμα ότι
η λευκή φυλή ήταν η ανώτερη. Τέτοιες θεωρίες έχουν σήμερα καταρριφθεί από την
επιστήμη της βιολογίας. Δυστυχώς όμως υπάρχουν και στις μέρες μας αρκετοί που
τις ασπάζονται.
·Οικονομικά αίτια:
τα σημαντικότερα όλων των αιτίων, γιατί πίσω από οποιοδήποτε καθεστώς
φυλετικών διακρίσεων βρίσκεται το οικονομικό συμφέρον, που υπήρξε άλλωστε η
βασικότερη αιτία όλων των συγκρούσεων μέσα στην ιστορία. Στα οικονομικά αίτια
εντάσσονται επίσης και τα φαινόμενα της οικονομικής κρίσης, όπως η ανεργία, η
υποαπασχόληση, η ακρίβεια, η έλλειψη οικονομικών πόρων, η εκμετάλλευση.
·Πολιτικά αίτια:
λειτουργούν σε συνδυασμό με τα οικονομικά και είναι η επιθυμία ορισμένων να
επιβάλλουν τη δική τους ιδεολογία, ο ιδεολογικός δογματισμός και ο πολιτικός
φανατισμός, η άμετρη φιλοδοξία ορισμένων πολιτικών για επιβολή, οολοκληρωτισμός ως πολιτικό σύστημα…..
·Κοινωνικά αίτια:
üανομοιογένεια
στη σύνθεση της κοινωνίας
üγιγαντισμός
μεγαλουπόλεων και προβλήματα συνύπαρξης
üαλλοτρίωση
σημερινού ανθρώπου
üμαζοποίηση
που αντιμάχεται την ιδιαιτερότητα
üπροβλήματα
λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών, αυταρχικότητα εξουσίας
üέξαρση
βίας και εγκληματικότητας
üυποβάθμιση
ποιότητας ζωής
üκοινωνική
αδικία και ανισότητα
·Εθνικιστικά αίτια:
üανάγκη
που αισθάνονται οι λαοί για εθνική ανεξαρτησία, άρα και συσπείρωση των οπαδών
τους
üεκ παραδόσεως
τάση ορισμένων λαών να θεωρούν τον εαυτό τους ανώτερο από τους άλλους.
·Θρησκευτικά αίτια:
θρησκευτικός φανατισμός και μισαλλοδοξία, που συνήθως βρίσκουν πρόσφορα
έδαφος στις μάζες των ανθρώπων με πολύ χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, πνευματική
στενότητα και ανασφάλεια και αβεβαιότητα.
·Αποπροσανατολιστική παιδεία, που προβάλλει οράματα ζωής εντελώς ξένα προς τον ανθρωπισμό και προάγει
την ορθολογιστική και τεχνοκρατική αντίληψη ζωής , την αδράνεια και τον
κοινωνικό εφησυχασμό.
·Αδυναμία της πολιτείας να παρέμβει με νομοθετικές ρυθμίσεις, που θα ρυθμίζουν και θα
αναγνωρίζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και θα επιβάλλουν το σεβασμό στα
ανθρώπινα δικαιώματα.
·Ελλιπής ενημέρωση,
κατευθυνόμενη πληροφόρηση για τη δράση ατόμων και ομάδων, που προάγει το
αίσθημα κατωτερότητας και ασημαντότητας και οδηγεί στο ρατσισμό.
ÞΠαράγοντες που συντηρούν το ρατσισμό:
·Οι
τάσεις αδράνειας του ανθρώπου και ο συμβιβασμός του με το ρατσισμό, ιδίως
στις περιπτώσεις που ο ρατσισμός αυτός τον διευκολύνει, γιατί του επιτρέπει
την εύκολη αναρρίχηση σε κοινωνικά αξιώματα, μειώνοντας τις πιθανότητες
σκληρής σύγκρισης, αφού εξουδετερώνει κάποιους από τα παρασκήνια της ζωής (ο
άνθρωπος νιώθει πετυχημένος, εφόσον υπάρχουν κάποιοι άλλοι αποτυχημένοι).
·Η
δυσανάλογα μικρή ηθική πρόοδος της εποχής μας σε σύγκριση μετην πρόοδο στους άλλους τομείς, αφού δε
διευκολύνει να ακούγονται οι φωνές κατά του ρατσισμού.
·Η
τάση να εγκλωβιζόμαστε σε παραδεδομένα σχήματα και να τασυντηρούμε.
ÞΣυνέπειες ρατσισμού:
·Διάσπαρτες
ανά την υφήλιο εστίες πολέμου – απειλή ενός ακόμα παγκόσμιου πολέμου – όξυνση
του διεθνούς ανταγωνισμού.
·Αποδιάρθρωση
και αποσύνθεση της κοινωνίας:
üπρόκληση
κοινωνικών αναταραχών, εξεγέρσεων
üεκμετάλλευση
ανθρώπων και υποδούλωση λαών
üπροσβολή
ανθρώπινης αξιοπρέπειας, καλλιέργεια παθών, μίσους,αισθημάτων αντεκδίκησης και περιφρόνησης
üπαραβίαση
ανθρώπινων δικαιωμάτων και κοινωνικώνελευθεριών
üδιεύρυνση
κοινωνικής αδικίας και κοινωνικών ανισοτήτων
üφαινόμενα
«αντιβίας» από πλευράς αδικούμενων
üπαρεμπόδιση
δημιουργίας, προόδου
üυποβάθμιση
επιπέδου διαβίωσης των αδικουμένων φυλετικών μειονοτήτων
·Κίνδυνος
για την εθνική υπόσταση του έθνους, μια και αυτόμπορεί να οδηγηθεί στην αυτοδιάλυσή του ή
να εμπλακεί σε πόλεμο με γειτονικούς λαούς .
ÞΤρόποι αντιμετώπισης ρατσισμού:
·Ενίσχυση
του ρόλου και του έργου των διεθνών οργανισμών, ώστε να καταδικάζονται παντού
οι εκδηλώσεις ρατσισμού.
·Επιβολή
κυρώσεων σε κράτη με ρατσιστικό καθεστώς (εμπάργκο οικονομικό ή διπλωματικό).
·Ενίσχυση
δημοκρατικών θεσμών,μέτρα σεβασμού
των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, καταπολέμηση του αισθήματος της ξενοφοβίας.
·Ανθρωπιστική
παιδεία, με κέντρο τον άνθρωπο και την αξιοπρέπειά του.
·Κοινωνική
δικαιοσύνη και δικαιότερη κατανομή του υλικού πλούτου και των κοινωνικών
αγαθών.
·Ενεργοποίηση
των πνευματικών ανθρώπων για τη διάδοση των ανθρωπιστικών ιδεών.
·Ψυχικές
δυνάμεις, θάρρος και τόλμη για δυναμική αντιπαράθεση στο κοινωνικό
κατεστημένο.
Κοινωνικό Πείραμα από την ΑctionAid με θέμα το Ρατσισμό:
2 ηθοποιοί, ο ένας από το Μπαγκλαντές κι ο άλλος από την Ελλάδα, προσποιήθηκαν μια σκηνή φραστικής ρατσιστικής επίθεσης.
Οι κάμερες κατέγραψαν τις αληθινές αντιδράσεις των ανθρώπων που περίμεναν το λεωφορείο.
Η συνέχεια επί της οθόνης…
